"Гэмт явдалтай тэмцэх асуудал" сэтгүүл нь ISSN 2957-4285 дугаартай ба гэмт хэрэгтэй тэмцэх ажиллагааны онолын үндэс, шалтгаан нөхцөлийг судлах, урьдчилан сэргийлэх, гэмт хэргийг илрүүлэх, зүйлчлэх арга зүйг судлах, мөрдөн шалгах, шүүн таслах ажиллагааг хуулийн дагуу хэрэгжүүлэх оролцогчдын эрх, хууль ёсны ашиг сонирхол, тэдгээрийн аюулгүй байдлыг хангах, иргэн, захиргаа, зөрчил, эрүүгийн шийдвэрийг гүйцэтгэх ажиллагааны талаарх үндэсний болон гадаадын орнуудын харьцуулалт, шинжлэх ухааны үндэслэлтэй онол, практикт тулгамдаж байгаа асуудлуудыг нээн илрүүлэх, шийдвэрлэх гарц, арга замыг тодорхойлох чиглэлээр эрхлэн гаргадаг сэтгүүл юм.
МОНГОЛ УЛС БА БҮГД НАЙРАМДАХ ХЯТАД АРД УЛСЫН МӨНГӨ УГААХ, ТЕРРОРИЗМТОЙ ТЭМЦЭХ ХУУЛЬ ЭРХ ЗҮЙН ХАРЬЦУУЛАЛТ
Товч агуулга. Мөнгө угаах болон терроризмыг санхүүжүүлэх нь үндэсний болон олон улсын аюулгүй байдалд шууд нөлөөлдөг, санхүүгийн тогтвортой байдлыг алдагдуулах гол хүчин зүйл болдог. Тиймээс улс орон хууль эрх зүйн нарийн зохицуулалтыг хэрэгжүүлж, санхүүгийн байгууллагын үйл ажиллагаанд хяналт тогтоох механизмыг бүрдүүлдэг. Энэхүү судалгаагаар Монгол Улс болон БНХАУ-ын мөнгө угаах болон терроризмтой тэмцэх хууль эрх зүйн зохицуулалтыг харьцуулан авч үзсэн бөгөөд үндсэн чиглэл, хяналт, тайлагнал, шийтгэл, олон улсын хамтын ажиллагаа, шинэчлэлийн чиг хандлага зэрэг олон түвшинг хамруулсан болно.
Мөнгө угаах, терроризм, аюулгүй байдал, хууль тогтоомж, харьцуулсан судалгаа.
Copyright (c) 2025 Гэмт явдалтай тэмцэх асуудал https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0
ХУУЛЬ САХИУЛАХ БАЙГУУЛЛАГЫН АЛБА ХААГЧДЫН АЮУЛГҮЙ БАЙДАЛД НӨЛӨӨЛЖ БУЙ ЗАРИМ ХҮЧИН ЗҮЙЛИЙН ШИНЖИЛГЭЭ
Товч агуулга: Энэхүү өгүүлэлд Монгол Улс дахь хууль сахиулах байгууллагын албан хаагчдын аюулгүй байдалд нөлөөлж буй хүчин зүйлсийг макро (нийгмийн), мезо (байгууллагын), микро (хуулийн) түвшинд шинжилсэн. Статистик шинжилгээнээс харахад аюулгүй байдлын асуудал ноцтой түвшинд хүрсэн бөгөөд үүнд нөлөөлж буй гол хүчин зүйлсийг тодорхойлсон. Макро түвшинд, алба хаагчдын аюулгүй байдалд нөлөөлөх хамгийн суурь шалтгаан нь нийгэм дэх төрийн легитимт байдал алдагдаж, иргэдийн төрдөө итгэх итгэл буурсантай холбоотойг онцолж, мезо түвшинд цагдаагийн байгууллагын хүний нөөцийн бодлого нь жендерийн тэгш байдлын үндэсний бодлоготой уялдаагүй, эмэгтэй алба хаагчдын тоо болон удирдах албан тушаал дахь оролцоо хангалтгүй байгааг тодорхойлж, микро түвшинд, алба хаагч-иргэний шууд харилцан үйлчлэл болон эрх зүйн ойлголтын зөрүүг шинжлэхийг зорьсон.
Жендер, хууль сахиулагч, цагдаагийн алба хаагч.
ХУУЛЬ САХИУЛАГЧИЙГ АЛБАН ҮҮРГЭЭ ГҮЙЦЭТГЭХТЭЙ НЬ ХОЛБОГДУУЛАН АЛАХ ГЭМТ ХЭРГИЙН СУБЬЕКТИВ ТАЛ
Товч агуулга: Энэхүү өгүүлэлд хууль сахиулагчийг албан үүргээ гүйцэтгэхтэй нь холбогдуулан алах гэмт хэргийн субьектив талыг эрүүгийн эрх зүйн онол, практикийн үүднээс судлахыг зорилоо. Тодруулбал, Монгол Улсын Эрүүгийн хуулийн одоогийн зохицуулалт (10.1 дүгээр зүйлийн 2.9 дэх хэсэг) нь тухайн гэмт хэргийг “албан үүрэгтэй нь холбогдуулж” гэсэн ерөнхий нэр томьёогоор хязгаарлаж байгааг онцолж, гэмт этгээдийн зорилго, сэдлийг тодорхой тусгах шаардлагыг эрэлхийллээ.
Эрхэлж байгаа ажил, албан үүрэг, субьектив тал, хууль сахиулагч.
МОНГОЛ ХҮНИЙ ГАДНА ДҮР ТӨРХИЙГ БҮСЧИЛЖ СУДАЛСАН СУДАЛГАА
Товч агуулга: Криминалистикийн шинжлэх ухааны нэг өвөрмөц салбар нь хүний гадна дүр төрх судлал билээ. Хүний гадна дүр төрх судлалыг гэмт хэрэгтэй тэмцэхэд ашигладаг. Хүний гадна дүр төрх судлалын адилтгалын болон оношилгооны шинжилгээ хийж гэмт хэргийг илрүүлэхэд ашиглаж байна. Практикаас харахад хүний гадна дүр төрхийн оношилгооны шинжилгээ түгээмэл хийгдэхгүй байгаа ба шийдвэрлэх асуудал нь хязгаарлагдмал байна. Иймд хүний гадна дүр төрхийн талаар судалгаа хийж бүсчлэн ангилах боломжийг судлах шаардлагатай байна.
Хүний гадна төрх, бүсчилсэн судалгаа, байгаль газар зүй, хүүхдийн биеийн онцлог
ИРГЭНИЙ ХЭРГИЙН ШҮҮХИЙН ШИЙДВЭР ГҮЙЦЭТГЭХ АЖИЛЛАГААНД СААД УЧРУУЛАХ, ЗАЙЛСХИЙХ ГЭМТ ХЭРГИЙН ГАРАЛТ БА ШИЙДВЭРЛЭЛТ
Товч агуулга: Монгол Улсын иргэн зөрчигдсөн эрхээ сэргээлгэхээр буруутай этгээдийг шүүхэд мэдүүлж, гомдол, нэхэмжлэл гарган хандах эрхтэй бөгөөд иргэний эрх зүйн хариуцлагын хүрээнд эд баялагтай холбоотой зөрчигдсөн эрхийг зөвхөн иргэний хэргийн шүүх шийдвэрлэж, шүүхийн шийдвэр гарч, хуулийн хүчин төгөлдөр болсон нөхцөлд буруутай этгээдэд хохирогч буюу нэхэмжлэгчийн хохирлыг заавал төлөх үүрэг хүлээдэг. Шүүхийн шийдвэр бүр заавал биелэгдэх шинжийг агуулж байдаг тул сайн дураар төлбөр төлөхөөс зайлсхийвэл төрөөс албадан гүйцэтгэх журмаар шүүхийн шийдвэрийн биелэлтийг хангуулна. Энэхүү өгүүллийн хүрээнд судлаачийн зүгээс албадан гүйцэтгэх буюу иргэний хэргийн шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх ажиллагааны явцад хариуцагч шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх ажиллагаанд саад учруулах, зайлсхийх гэмт хэрэг үйлдсэн гэмт хэргийн шийдвэрлэлтийн талаарх судалгааг толилуулах болно.
Иргэний хэргийн шүүхийн шийдвэр, албадан гүйцэтгэх ажиллагаа, эрүүгийн хариуцлага, төлбөр төлөгч.
ЦЭРГИЙН АНГИ, БАЙГУУЛЛАГАД ҮЙЛДЭГДЭЖ БУЙ ЦЭРГИЙН АЛБАНЫ ЭСРЭГ ГЭМТ ХЭРГИЙН ДҮН ШИНЖИЛГЭЭ: ХҮНИЙ АМЬ НАС, ЭРҮҮЛ МЭНДЭД УЧИРСАН ХОХИРЛЫН АСУУДАЛ
Товч агуулга: Сүүлийн жилүүдэд Зэвсэгт хүчин, батлан хамгаалах салбар, бусад төрөл мэргэжлийн цэргийн анги, байгууллагуудад хүний эрхийн зөрчлүүд үүсээд байгаатай холбогдуулан, цэргийн анги байгууллагын албаны зохион байгуулалт, албан үүрэг гүйцэтгэж байхдаа албаны журам зөрчсөн, гэмт хэрэг, зөрчлийн статистик мэдээнд бүртгэсэн зарим хүний эрхийн зөрчлийн хэлбэр, нэр томьёо, гарсан гэмт хэрэг, зөрчлийн бүртгэлд, дүн шинжилгээ хийж нөхцөл байдлыг судлан үзэж энэхүү өгүүлэлдээ үүсэж буй хүний эрхийн зөрчлүүд талаар авч үзлээ.
Цагдаагийн байгууллага, Зэвсэгт хүчин, Хилийн цэрэг, Дотоодын цэрэг, Хугацаат цэргийн алба хаагч, Цэргийн алба хаагч
ГЭМТ ХЭРГИЙН УЛМААС ХҮНИЙ СЭТГЭЦЭД УЧИРСАН ХОР УРШГИЙГ НӨХӨН ТӨЛӨХ ЭРХ ЗҮЙН ЗОХИЦУУЛАЛТЫГ БОЛОВСРОНГУЙ БОЛГОХ ХЭРЭГЦЭЭ, ШААРДЛАГА
Товч агуулга: Энэхүү судалгааны ажлын хүрээнд аливаа гэмт хэргийн улмаас хүний сэтгэцэд учирсан хор уршгийг хууль эрх зүйн хүрээнд хэрхэн тогтоож, түүнийг үнэлж, шүүхийн журмаар нөхөн төлж байгаа тухай онолын үндэслэлийг судалж, практикт гэмт хэргийн улмаас хүний сэтгэцэд учирсан хор уршгийг барагдуулах хууль эрх зүйн хэрэгжилт ямар түвшинд байгаа талаар гадаад улсын сайн жишгээс харьцуулан судалж, хууль зүйн шинжлэх ухааны норматив арга болон нийгмийн хүсэл зоригийг илэрхийлж нарийвчилсан оновчтой байдлаар авч үзэх үүднээс анализ, синтез хийх аргыг ашиглаж, энэ төрлөөр судалгаа хийсэн зарим улс орны хууль эрх зүйн хэм хэмжээ, шүүхийн шийдвэрүүдэд харьцуулсан судалгаа хийж, шийдвэрлэх арга замыг тодорхойлохыг зорилоо.
Сэтгэцэд учирсан хор уршиг, сэтгэцэд учирсан хохирлыг нөхөн төлөх, үнэлэх, аргачлал.
ГАДААДЫН ЗАРИМ ОРНЫ ХОРИХ ЯЛЫН БОДЛОГО, ХЭРЭГЖИЛТИЙН ХАРЬЦУУЛСАН СУДАЛГАА
Товч агуулга: Энэхүү судалгааны ажил нь Арабын Нэгдсэн Эмират, Саудын Араб, Казахстан, Бразил, Шинэ Зеланд, Герман, Австри, Австрали зэрэг улс орнуудын хорих ялын түүхэн хөгжил, бодлого, хорих ялын хэмжээ, үр нөлөөг харьцуулан судалсан болно. Судалгааны үр дүнд улс орнуудын ял шийтгэлийн тогтолцоонд өөр өөр загвар, хууль эрх зүйн онцлог, хүний эрхийн асуудлууд байгааг илрүүлж, Монгол Улсад хорих ялын бодлогыг боловсронгуй болгоход хэрэгжүүлж болох сайн туршлагуудыг тодорхойлсон.
Хорих ял, бүх насаар хорих, ялын бодлого үр нөлөө, урьдчилан сэргийлэх бодлого.
МЭДЭЭЛЛИЙН ИЛ ТОД БАЙДАЛ БА МӨРДӨН ШАЛГАХ НУУЦ АЖИЛЛАГАА
Товч агуулга: Монгол Улсын нийтийн мэдээллийн ил тод байдал, иргэдийн мэдээлэл хүлээн авах, хайх эрхийг эдлүүлэх, хуулиар хязгаарлах нөхцөл шаардлага болон эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны зарим оролцогчдод хавтаст хэргийн материал танилцуулах, хэрэг бүртгэлт, мөрдөн байцаалтын явцад төрийн нууцыг хадгалах, хамгаалах үндэслэл журам, мөрдөн шалгах нууц ажиллагааны нууцлалыг хангах эрх зүйн зохицуулалтын талаар өгүүлсэн болно.
Мэдээлэл хайх, хүлээн авах эрх, хавтаст хэргийн материал, төрийн нууцад хамаарах мэдээлэл, нууц ажиллагааны магадалгаа, нууцлал, аюулгүй байдал
ЭХ СУРВАЛЖИЙН ОНОЛ БА ХӨДӨЛМӨРИЙН ХУУЛЬ ТОГТООМЖИЙН ХЭРЭГЖИЛТИЙН ЗАРИМ АСУУДАЛ
Товч агуулга: Практикт Хөдөлмөрийн хууль тогтоомжийг хэрэгжүүлж, шүүхээс маргааныг шийдвэрлэхэд холбогдох хууль тогтоомжийг хэрэглэж байгаа хэдий ч хөдөлмөрлөх эрх, хууль ёсны ашиг сонирхол зарим тохиолдолд зөрчигдөж байдаг. Эх сурвалжийн онолын хүрээнд, тус хууль тогтоомжийн онцлогийн дагуу, талууд хууль хэрэгжүүлэх, шүүхээс хууль хэрэглэхтэй холбоотой зарим асуудлыг онолын болон практик хэрэгжилтийн үүднээс авч үзэхэд оршино. Хөдөлмөрийн хууль тогтоомжийн хэрэгжилтийн талаар судлаачид авч үзсэн байдаг. Судлаачийн зүгээс тодорхой заалтууд, эх сурвалжийн онолын нэгдмэл байдлын хүрээнд асуудлыг авч үзлээ.
Эх сурвалжийн онол, суурь хэм хэмжээ, зохистой тэнцвэрт байдал, захиргааны хэм хэмжээний акт, хөдөлмөрийн дотоод хэм хэмжээ, хөдөлмөрийн эрх зүйн хэм хэмжээ тогтоосон акт
ДОРОМЖЛОХ НЬ ХУДАЛ МЭДЭЭЛЭЛ ТАРААХ ГЭМТ ХЭРГИЙН ШИНЖГҮЙ ГЭЖ ДҮГНЭСЭН УЛСЫН ДЭЭД ШҮҮХИЙН ТОГТООЛД ХИЙСЭН ДҮН ШИНЖИЛГЭЭ
Товч агуулга: Эрүүгийн хуулийн 13.14 дүгээр зүйл Худал мэдээлэл тараах гэмт хэрэгт 2020-2024 оны эхний хагаст нийт 2260 хэрэг бүртгэл үүссэн нь хэвлэлийн эрх чөлөөг хязгаарлахад томоохон нөлөөлөл үзүүлж байна. Үндсэн хуулийн цэцээс 2024 оны наймдугаар сарын нэгний өдөр Эрүүгийн хуулийн 13.14 дүгээр зүйлийн 1 дэх хэсэг Монгол улсын Үндсэн хуулийн холбогдох заалтыг зөрчсөн эсэх асуудлаар маргаан хянан шийдвэрлэх ажиллагаа үүсгэх тухай 98 дугаар тогтоол гарсан. Худал мэдээлэл тараах гэмт хэрэгтэй холбоотой Улсын Дээд Шүүхээс 2024 оны 10 дугаар сарын хоёрны өдөр шийдвэрлэсэн дугаар 2024/ХШТ/110 тогтоол нь тус гэмт хэргийг хяналтын шатнаас шийдвэрлэсэн хамгийн анхны тохиолдол учраас тус шүүхийн шийдвэрийг сонгон авсан нь судалгаа шинжилгээ болон хууль хэрэглээний ач холбогдолтой хэмээн үзсэнээр сонгон авах үндэслэл болов. Эндээс үзвэл, гүтгэх, гутаах, доромжлох өөр хоорондоо харилцан адилгүй гурван тусдаа үйлдэлд Эрүүгийн хуулийн 13.14 дүгээр зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасны дагуу худал мэдээлэл тараах гэмт хэрэгт холбогдуулан ял шийтгэл хүлээлгэхгүй байхаар шийдвэрлэсэн нь практикт хууль хэрэглээний нэгдмэл байдлыг хангах түүхэн ач холбогдол бүхий шийдвэр болсон гэж дүгнэж болохоор байна.
БОЛГООМЖГҮЙГЭЭР ХОР УРШИГ ХАМТРАН УЧРУУЛАХ ҮЙЛДЛИЙН ЭРҮҮГИЙН ЭРХ ЗҮЙН АСУУДАЛ
Товч агуулга: Эрүүгийн эрх зүйн шинжлэх ухаанд гэмт хэргийн нийгмийн аюулын шинжийг нэмэгдүүлдэг нэг үзүүлэлт нь гэмт хэрэгт хамтран оролцох хэлбэртэй байдаг. Гэмт хэрэг үйлдэхэд хамтран оролцох асуудал зөвхөн гэм буруугийн санаатай хэлбэрээр үйлдэгдсэн гэмт хэрэгт л тодорхойлогддог шинж юм. Гэвч дан ганц санаатай гэлтгүй, болгоомжгүй гэмт хэрэгт хэд хэдэн этгээд өөрийн үйлдлээр хор уршигт хүргэх тохиолдол байсаар байна. Хамтран оролцох асуудал нь зөвхөн санаатай гэмт хэрэгт хэрэглэгддэг тогтсон ухагдахуун тул болгоомжгүй гэмт хэрэгт хамт оролцож байгаа үйл явцыг “хамтын үйл ажиллагаа” хэмээн нэрших шаардлагатайг тодорхойлж, үүнтэй холбоотой эрүүгийн эрх зүйн шинжлэх ухааны хүрээн дэх тулгамдаж буй асуудлыг энэхүү өгүүллээр хөндөж, шийдлийг боловсруулсан.
НАСАНД ХҮРЭЭГҮЙ ХҮНИЙ ХЭРЭГ ХЯНАН ШИЙДВЭРЛЭХ АЖИЛЛАГААГ БОЛОВСРОНГУЙ БОЛГОХ НЬ
Товч агуулга: Энэхүү өгүүллээр Монгол Улсад насанд хүрээгүй хүний эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны өнөөгийн байдалд дүн шинжилгээ хийж, цаашид хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааг сайжруулах арга замын талаар хөндөхийг зорилоо. Монгол Улсын 2015 оны Эрүүгийн хуульд насанд хүрээгүй хүнд эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэх, Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуульд заасан ажиллагааг тусгайлан зохицуулсан ч хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаа нь хүүхдийн эрхийг бүрэн хангаж чадахгүй байна. Монгол Улсын хэмжээнд хүүхдийн гэмт хэрэгт холбогдсон байдлыг авч үзвэл, 2018 онд 956, 2019 онд 1356, 2020 онд 990, 2021 онд 921, 2022 онд 1540 хүүхэд гэмт хэрэгт холбогдон шалгагдсан нь хүн амтай харьцуулахад бага тоо биш юм. Японд насанд хүрээгүй хүмүүсийн хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаа нь Эрүүгийн байцаан шийтгэх хуулиас гадна Хүүхдийн тухай хууль гэж нэрлэгддэг тусдаа хуулиар зохицуулагддаг бөгөөд хэргийг гэр бүлийн шүүх гэж нэрлэгддэг тусдаа шүүх шийдвэрлэдэг. Сүүлийн жилүүдэд зөвхөн Япон гэлтгүй Солонгос, Сингапур зэрэг Азийн орнуудад насанд хүрээгүйчүүдийн тусгай шүүх байгуулж, хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаа, нийгэмшүүлэх ажлыг үр дүнтэй хэрэгжүүлж байгаа сайн туршлага сүүлийн үед бий. Тиймээс Монгол Улсад Азийн бусад орны жишгээр насанд хүрээгүй гэмт хэрэгтнүүдийн шүүхийг тусад нь байгуулах шаардлагатайг илтгэлээр хэлэлцэх юм. Ингэхдээ Япон, Солонгос, АНУ-ын жишиг туршлагыг судалж, өөрийн орны нөхцөл байдалтай харьцуулан тодорхой арга замыг эрэлхийлсэн.
ЭРХ МЭДЭЛ, АЛБАН ТУШААЛЫН БАЙДЛАА УРВУУЛАН АШИГЛАХ ГЭМТ ХЭРГИЙН НОТЛОХ АЖИЛЛАГААНЫ ЗАРИМ ОНЦЛОГ
Товч агуулга: Эрх мэдэл, албан тушаалын байдлаа урвуулан ашиглах гэмт хэргийг нотлох ажиллагаа тус гэмт хэргийг үйлдсэн арга, учруулсан хор хохирол, шалтгаант холбоог тогтоох, гэмт хэргийн сэдэл, зорилго, гэмт хэрэг үйлдэх явцдаа хуурамч бичиг баримт үйлдсэн, засварласан эсэх, гэмт хэрэг үйлдэгдэх үеийн нөхцөл байдал, гадаад дотоод хүчин зүйл болон тухайн гэмт хэргийн хань хамсаатны хүрээ зэргийг нотлон тогтооход чиглэгдэнэ. Тус өгүүллээр энэ төрлийн гэмт хэргийн нотлох ажиллагааны онцлогийг тодорхойлж, оновчтой хэрэгжүүлэх, мөрдөн шалгах ажиллагааны үр өгөөжийг дээшлүүлэх тодорхой санал боловсруулахыг эрмэлзсэн болно.
өөртөө болон бусдад эдийн ба эдийн бус давуу байдал үүсгэх
ҮНДЭСЛЭЛГҮЙГЭЭР ХӨРӨНГӨЖИХ ГЭМТ ХЭРГИЙН ЭРХ ЗҮЙН ЗОХИЦУУЛАЛТЫГ БОЛОВСРОНГУЙ БОЛГОХ ХЭРЭГЦЭЭ, ШААРДЛАГА, ТУЛГАМДАЖ БУЙ АСУУДЛЫГ ШИЙДВЭРЛЭХ АРГА ЗАМ
Хураангуй: Үндэслэлгүй хөрөнгөжих гэмт хэргийн зүйлчлэл дээр авлига, албан тушаалын суурь гэмт явдлыг нотлохоос илүүтэйгээр үндэслэлгүй хөрөнгөжих гэмт хэргийг нотлохыг гол зорилгоо болгодог. Өөрөөр хэлбэл хуульд заасан Авлигын гэмт хэргийн эрх мэдэл албан тушаалын байдлаа урвуулан ашиглах, нийтийн болон гадаад улсын төрийн байгууллага, олон улсын байгууллагын албан тушаалтан хахууль авах хахууль өгөх, улсын нөөцийг хууль бусаар зарцуулах үрэгдүүлэх, төсвийн хөрөнгийг зориулалтын бусаар зарцуулах гэх мэт суурь гэмт хэргийг илрүүлж нотлохдоо үндэслэлгүйгээр хөрөнгөжих гэмт хэргийг давхар зүйчлэх, эсвэл суурь гэмт хэрэг нь нотлогдохгүй тохиолдолд тухайн холбогдогч этгээд олсон орлогоо хууль ёсны эх үүсвэрээс гаралтай гэдгийг нотолж чадахгүй бол үндэслэлгүйгээр хөрөнгөжих гэмт хэргээр дангаар нь зүйлчилж шийтгэл ногдуулна гэсэн үг.
ЦАХИМ СЭТГҮҮЛЗҮЙН МЭДЭЭ, МЭДЭЭЛЛИЙН ШҮҮЛТҮҮР БА ЭРХ ЗҮЙН ЗОХИЦУУЛАЛТ, ЧИГ ХАНДЛАГА
Товч агуулга: Өнөөдөр хүн төрөлхтөн өөрөө, өөрийнхөө бүтээсэн технологийн шийдэл, гарах үр дүн, аюулгүй байдлыг хянахын тулд эргээд хиймэл оюун ухааныг ашиглах асуудлыг хөндөх болжээ. Тэр дундаа хууль эрх зүйн хувьд. Гэвч хүний өөрийнх нь заяагдмал мөн чанарт, нийгмийн амьдралын гол тохируулгад нийцэх “программчлал” нь ямар байх вэ гэсэн асуулт урган гарч мэдэх юм. Технологийн хөгжлийн үр дүнд цахим мэдээллийн хэрэглээ нэмэгдэж, хиймэл оюун ухаан мэдээллийг боловсруулж, түгээхэд чухал нөлөө үзүүлж байна. Гэвч цахим орчин дахь худал мэдээлэл, гэмт хэргийн гаралт нэмэгдэж байгаа нь хууль эрх зүйн зохицуулалтын шаардлагыг бий болгож байна. Цахим мэдээллийн шүүлтүүр нь хүний эрхийг хамгаалах, нийгмийн тогтвортой байдлыг хангахад чухал үүрэгтэй. Гэвч энэ нь үг хэлэх эрх чөлөөг хязгаарлахгүйгээр зохицуулагдах ёстой. Монгол Улсад энэ чиглэлд эрх зүйн шинэчлэл хийх шаардлага бий болсныг нотлон харуулна.
ТАТВАР ТӨЛӨХӨӨС ЗАЙЛСХИЙХ ГЭМТ ХЭРГИЙН НӨХЦӨЛ БАЙДАЛ, ЧИГ ХАНДЛАГА
Товч агуулга: Монгол Улс дахь татвар төлөхөөс зайлсхийх гэмт хэргийн өнөөгийн нөхцөл байдалд дүн шинжилгээ хийж, шалтгаан, нөхцөл, нийгэм, эдийн засагт үзүүлэх үр дагавар, чиг хандлагыг тодорхойлж, энэ төрлийн гэмт хэрэгтэй тэмцэх эрх зүйн зохицуулалтыг боловсронгуй болгох талаар дурдсан. Улсын хэмжээний статистик мэдээллээс үзэхэд, татвар төлөхөөс зайлсхийх гэмт хэргийн гаралт сүүлийн жилүүдэд нэмэгдэж байна. Энэ нь татварын бодлого, хяналтын механизмын сул, татварын ачаалал, эдийн засгийн тогтворгүй байдал зэрэг хүчин зүйлээс шалтгаалж байна. Иймд татварын хууль тогтоомжийн хэрэгжилтийг сайжруулах, хяналтын тогтолцоог боловсронгуй болгох, татвар төлөхөөс зайлсхийх гэмт хэргийг илрүүлэхэд орчин үеийн технологийн дэвшлийг ашиглах, олон улсын туршлагыг нэвтрүүлэх, татварын болон хууль сахиулах байгууллагын хамтын ажиллагааг нэмэгдүүлэх шаардлагатай байна.
ТӨРИЙН ЦЭРГИЙН БОЛОН ХУУЛЬ САХИУЛАХ БАЙГУУЛЛАГУУДЫН ТУСГАЙ АЖИЛЛАГААНЫ ХҮЧНИЙ (SOF, SWAT) ЭКСТРЕМИЗМ, РАДИКАЛЧЛАЛД ӨРТӨМТГИЙ БАЙДАЛД ХИЙСЭН СУДАЛГАА
Товч агуулга: Барууны улсуудын цэргийн тусгай ажиллагааны хүчин (цаашид “SOF” гэх), хууль сахиулах албаны тусгай бэлтгэлтэй мэргэшсэн тактикийн нэгж (цаашид “SWAT” гэх)-ийн алба хаагчид хэт барууны экстремист, радикалчлалд өртөх байдал, түүнд нөлөөлж болзошгүй хүчин зүйлийг талаар судалсан. Ингэхдээ ХБНГУ, Канад, Австрали, АНУ зэрэг улсын 6 элит нэгжийн хууль бус үйлдэл, ёс суртахууны зөрчлийн талаар мөрдөн шалгах ажиллагаа явуулсан ажлын хэсгийн тайланд үндэслэн үндэс угсаа, хүйсийн ялгаатай байдал, элит дайчдын бусдаас өөр байх, ялгарах, хаалттай байдлын онцлог, өөрийн үзэл бодол, итгэл үнэмшлийг зөв гэж үзэх нь хэт барууны экстремизм, радикалчлалд өртөгдөх хүчин зүйл болж болзошгүй талаар дурдсан. Мөн төрийн цэргийн байгууллагуудын тусгай хүчин болон хууль сахиулах албаны SWAT багууд ийм төрлийн үйл ажиллагаанаас ангид байх, урьдчилан сэргийлэх шаардлагатай болохыг онцолсон.
КРИМИНОЛОГИЙН СОНГОДОГ ОНОЛЫН ХАРЬЦУУЛСАН СУДАЛГАА
Товч агуулга: Энэхүү илтгэл нь криминологийн сонгодог онолын харьцуулсан судалгаа, түүний үүсэл, хөгжлийн талаар судалсан болно. Сонгодог криминологийн онол нь 18-р зуунд Чезаре Беккариа, Жереми Бентам зэрэг эрдэмтдийн үзэл санаанаас үүдэлтэй бөгөөд гэмт хэргийн шалтгааныг хувь хүний сонголт, оновчтой шийдвэр гаргалтад суурилан тайлбарладаг, хүний эрх, шударга ёсыг хамгаалах зарчмаар ял шийтгэлийн үр нөлөөг онцолж, гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэхэд хууль зүйн зохицуулалт, шийтгэлийн үр дагаврыг чухалчилдаг. Илтгэлд криминологийн сонгодог онолын үндсэн зарчмуудын талаар авч үзэж, криминологийн судалгааны хандлагыг Азийн болон Европын криминологичдын судалгаанд тулгуурлан харьцуулан дүгнэж, орчин үеийн эрүүгийн бодлогод хэрхэн нөлөөлж буйг судлахыг зорьсон.
БАГА НАСНЫ ХҮҮХДИЙГ ХҮЧИНДЭХ ГЭМТ ЯВДЛЫН ШАЛТГААН, НӨХЦӨЛ
Товч агуулга: Хүүхдийн эрхийн зөрчлийн ноцтой хэлбэр нь хүчирхийлэл, тэр дундаа “бэлгийн хүчирхийлэл” юм. 1989 оны 11 дүгээр сарын 20-ны өдөр баталж, 1990 оны 09 дүгээр сарын 02-ны өдрөөс хүчин төгөлдөр хэрэгжиж эхэлсэн “Хүүхдийн эрхийн тухай” конвенцод арван найман насанд хүрээгүй бүх хүнийг “хүүхэд” гэж тодорхойлсон бол, Монгол Улсын эрүүгийн хууль, тогтоомжид 14 хүртэлх насны хүүхдийг “бага насны хүүхэд” гэж ойлгохоор хуульчилсан. Монгол Улсад хүчин төгөлдөр хэрэгжиж буй Эрүүгийн хуулийн тусгай ангид “хүчиндэх” гэмт хэргийг бага насны хүүхдийн эсрэг үйлдсэн бол хүчиндэх гэмт хэргийн хүндрүүлэх бүрэлдэхүүнд тооцож, арван хоёр жилээс хорин таван жил, цаашлаад бүх насаар хорих ял шийтгэхээр заасан. Монгол Улсад бага насны хүүхдийг хүчиндэх гэмт хэргийн гаралт жил ирэх тусам өсөж, үүнээс шалтгаалан нийгэм дэх айдас, бухимдал нэмэгдэж байгаа боловч нөгөөтээгүүр хууль сахиулах байгууллагаас хэрэгжүүлж буй цогц үйл ажиллагааны чанар, үр дүнд нуугдмал гэмт хэргийн түвшин өндөрт тооцогдох энэхүү гэмт хэргийн илрүүлэлт өсөж байгаа эерэг үзүүлэлт харагдаж байна. Энэхүү өгүүлэлд бага насны хүүхдийг хүчиндэх гэмт хэрэг үйлдэгдэхэд нөлөөлж буй нийгэм, улс төр, эдийн засгийн болон бусад хүчин зүйлсийг судалсан бөгөөд энэ төрлийн гэмт хэрэгтэй тэмцэх ялын бодлогыг тодорхойлохдоо эдгээр хүчин зүйлийг мөн харгалзан үзэх нь зүйтэй.
ЧӨЛӨӨТ БҮС ЭРХ ЗҮЙН ТУСГАЙ ДЭГЛЭМ БҮХИЙ НУТАГ ДЭВСГЭР БОЛОХ НЬ (БНСУ, БНХАУ, ОХУ-ын жишээн дээр)
Товч агуулга: Дэлхийн зарим улс орнууд нутаг дэвсгэрийнхээ газарзүйн байршлын давуу талаа ашиглан чөлөөт бүс байгуулж, дотоод болон гадаадын хөрөнгө оруулагчдад ашигтай байршил, үйл ажиллагаа явуулах дэд бүтэц, татварын хөнгөлөлт, тусгай зохицуулалтын орчныг санал болгох замаар эдийн засгийн өсөлтийг нэмэгдүүлж, улс орны өрсөлдөхүйц чадварыг хөгжүүлж байна. Монгол Улсын Их Хурал “Эдийн засгийн чөлөөт бүс байгуулах тухай үзэл баримтлалыг 1995 онд баталж, 2002 онд “Чөлөөт бүсийн тухай”, “Алтанбулаг худалдааны чөлөөт бүсийн эрх зүйн байдлын тухай”, 2003 онд “Замын-Үүд эдийн засгийн чөлөөт бүсийн эрх зүйн байдлын тухай”, “Цагааннуур худалдааны чөлөөт бүсийн эрх зүйн байдлын тухай” хуулиудыг батлан гаргасан байна. Монгол Улсын Их Хурлын тогтоолоор дөрвөн чөлөөт бүсийг байгуулсан бөгөөд одоог хүртэл үйл ажиллагаагаа бүрэн явуулж эхлээгүй, тухайн бүсийн дэд бүтцийг цогцоор нь бүрэн шийдвэрлээгүйгээс хөрөнгө оруулалтууд саатсан, эрсдэл хүлээхээс айсан иргэн, аж ахуйн нэгжүүдийн хилийн байгууллагын хамгаалалтад байдаг тал газар хэвээр байна. Иймээс чөлөөт бүс бүрэн утгаараа хөгжиж буй БНСУ, БНХАУ, ОХУ-ын чөлөөт бүсийн газар зүйн байрлал, удирдлагын тогтолцоо, гааль татварын бодлого, хөрөнгө оруулалт татсан туршлага, эрх зүйн орчны ялгаа, төрийн зохицуулалт, хөрөнгө оруулалтыг дэмжих бодлогыг харьцуулан судалж, Монгол Улсад тохирох загварыг тодорхойлохыг зорьсон.
МӨРИЙТЭЙ ТОГЛООМ ЗОХИОН БАЙГУУЛАХ ГЭМТ ХЭРГИЙН ОЙЛГОЛТ, ЗҮЙЛЧЛЭЛИЙН АСУУДАЛ
Товч агуулга: Мөрийтэй тоглоом зохион байгуулах гэмт хэрэг нь дэлхий дахин болоод Монгол улсад шинэ ойлголт биш бөгөөд Монгол Улс хэд хэдэн Эрүүгийн хуульдаа энэ төрлийн гэмт хэргийг тусгаж өгсөн байдаг. Харин хэсэг хугацаанд уг ойлголтыг эрүүгийн хуулиар хориглоогүй, тусгай зөвшөөрлийн үндсэн дээр үйл ажиллагаа явуулахыг хүлээн зөвшөөрч байсан ба 2015 онд батлагдан гарч 2017 оны 07 дугаар сарын 01-ээс эхлэн хүчин төгөлдөр мөрдөгдөж байгаа хуулийн нэмэлт өөрчлөлтөөр 2020 оны 01 дүгээр сарын 10-ны өдрөөс эхлэн мөрийтэй тоглоом тоглох болон зохион байгуулах үйлдлийг эрүүжүүлсэн нь практикт тус гэмт хэргийг зүйлчлэх хэрэгцээ шаардлага гарч ирсэн.
Chance-based /Тохиолдлын шинжтэй буюу азад суурилсан/
ЦАХИМ ТЕХНОЛОГИЙН ХӨГЖЛӨӨС ҮҮДЭЖ БУЙ ХӨРӨНГИЙН ТУХАЙ
Товч агуулга. Сүүлийн жилүүдэд цахим технологи, мэдээллийн салбар үсрэнгүй хөгжихийн хэрээр уламжлалт хөрөнгийн ойлголт хийгээд түүний харилцаа харьцангуй хоцрогдох байдал бий болсоор байна. Хүмүүс бэлэн мөнгөний хэрэглээгээ багасгаж өдөр тутмын худалдан авах үйл ажиллагаандаа өөрийн харилцах банкны картаар аль эсвэл цахим банкаар дамжуулан төлбөр тооцоо хийх бүр цаашлаад зарим тохиолдолд өөр бусад хэлбэрийн дижитал хөрөнгүүдээр худалдан авалт хийх боломжтой болжээ. Дижитал хөрөнгө гэх ойлголт нь технологийн тусламжтайгаар дижитал орчинд худалдан авч, хадгалж, шилжүүлж, арилжаалж болох мөнгө түүгээр орлогдох үнэ цэнийг агуулж буй хэрэглээний ойлголт юм. Цахим технологийн хөгжлийг дагаж сүүлийн жилүүдэд криптовалют буюу виртуал хөрөнгөтэй холбоотой блокчейн технологид суурилсан coin[1], token[2], nft[3] зэрэг санхүүгийн бүтээгдэхүүнүүд болон санхүүгийн технологийн үйл ажиллагаатай холбоотой дижитал орчинд үнэ цэнэ бүхий хөрөнгүүд шинээр бий болсоор байна. [1] Койн гэж өөрийн гэсэн блокчейн сүлжээнд суурилсан блок схемүүдээр өөрийн мэдээллийг хадгалдаг, сүүлийн үеийн санхүүгийн бүтээгдхүүн юм. [2] Токен гэж аливаа блокчейн технологид суурилж өөрийн мэдээллийг агуулж цахим хөрөнгөд хамаарах хэрэглээний обьект юм. [3] NFT- Non Fungible token гэдэг нь блокчейн дээр суурилсан дахин орлогдошгүй үнэ цэнийг агуулж буй бүтээгдхүүн юм. Сүүлийн жилүүдэд хүмүүс өөрийн бүтээлийг NFT болгон виртуал орчинд худалдах болсон ба Их, дээд сургуулиуд оюутны мэдээлэл болон дифломыг NFT болгох болсон.
ЦАГДААГИЙН БАЙГУУЛЛАГЫН ЭМЭГТЭЙ АЛБА ХААГЧДЫН ҮЙЛ АЖИЛЛАГААНЫ ЧИГЛЭЛ, ТҮҮНИЙ ОНЦЛОГ
Товч агуулга: Төрийн бүх шатны байгууллагууд бодлого, үйл ажиллагаагаа жендэрийн мэдрэмжтэй төлөвлөж, хэрэгжүүлэх нь улс төр, эдийн засаг, нийгэм, соёл, гэр бүлийн харилцааны бүхий л хүрээнд жендэрийн эрх тэгш байдлыг нэвтрүүлж, хэвшүүлэх нөхцөл бололцоог бүрдүүлэх ач холбогдол болон нийгмийн шаардлагыг үндэслэн, төрийн албан хаагчдын жендэрийн талаарх мэдлэг, ойлголтыг нэмэгдүүлэх, өдөр тутмын үйл ажиллагаагаа жендэрийн мэдрэмжтэй төлөвлөх, хэрэгжүүлэх, удирдлагаар хангах, судалгаа хийх, нөөц хуваарилах, хяналт шинжилгээ, үнэлгээ хийх ур чадварт суралцах эрэлт, хэрэгцээ үүссээр байна. Түүнчлэн цагдаагийн байгууллагын эмэгтэй алба хаагчдын үйл ажиллагааны чиглэл, онцлогийг тодорхойлон эмэгтэй алба хаагчдад цагдаагийн албаны ямар ажил илүү тохиромжтой эсэх мөн үүрэг гүйцэтгэхэд учрах хүндрэл бэрхшээл тулгамдаж буй асуудлыг нээн илрүүлж оновчтой арга замыг тодорхойлоход судалгааны ажлын зорилго оршино.
МОНГОЛ УЛСЫН ПРОКУРОРЫН БАЙГУУЛЛАГЫН ХӨГЖИЛД БНМАУ-ЫН ПРОКУРОР СОДНОМБАЛЖИРЫН БҮДРАГЧААГИЙН ГҮЙЦЭТГЭСЭН ТҮҮХЭН ҮҮРЭГ
Товч агуулга: Энэхүү өгүүллээр БНМАУ-ын прокурор Содномбалжирын Бүдрагчаагийн Монгол Улсын Прокурорын байгууллагын хөгжилд гүйцэтгэсэн түүхэн үүргийг хуульчийн намтар судлалын талаас авч үзсэн. Түүний хууль зүйн салбарт оруулсан гавьяа зүтгэлийг хуульч, судлаач, оюутан суралцагчдад хүргэх, нийтэд түгээх зорилгоор өгүүллийг бичсэн. Тэрээр БНМАУ-ын прокуророор томилогдон ажиллах хугацаандаа прокурорын байгууллагыг бэхжүүлэх, нийгэмд прокурорын гүйцэтгэх үүргийг нэмэгдүүлэх, улс орны амьдралд бий болсон өөрчлөлт, шинэчлэлийн урьдач нөхцөл бүрэлдсэн цаг хугацаанд хууль ёсыг сахиулахад үнэтэй хувь нэмэр оруулсан эрхэм хуульч гэдгийг бодит баримт, эх сурвалжид үндэслэн эрдэм шинжилгээ, судалгааны талаас судалсан юм.
ЗӨРЧЛИЙН УЛМААС ҮҮСЭХ ҮҮРГИЙН ЗАРИМ ТӨРЛИЙН МАРГААН, ОНЦЛОГ, ШҮҮХИЙН ШИЙДВЭРИЙН ХУРААНГУЙ
Товч агуулга. Иргэний эрх зүйн үүрэг зөвхөн хуулиар эсхүл гэрээгээр үүсэх боломжтой. Хуульд зааснаар үүрэг үүсэх үндэслэлийг гэм хор учруулснаас буюу деликтийн үүрэг, үндэслэлгүй хөрөнгөжсөнөөс үүсэх үүрэг болон бусдын үүргийг даалгаваргүйгээр гүйцэтгэснээс үүсэх үүрэг гэж ангилдаг. Түүнчлэн дундын эд хөрөнгө өмчлөгчдийн хооронд эд хөрөнгөтэй холбоотой удирдлага, захиран зарцуулахтай холбоотой журам тогтоосон зохицуулалтыг манай улсын Иргэний хуульд мөн нэмж заасан байна.
ЗАХИРГААНЫ ХЭРЭГ ШҮҮХЭД ХЯНАН ШИЙДВЭРЛЭХ ТУХАЙ ХУУЛИЙН ЗАРИМ ЭРХ ЗҮЙН ЗОХИЦУУЛАЛТЫГ БОЛОВСРОНГУЙ БОЛГОХ АСУУДАЛ
Товч агуулга. 2016 оны Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн зорилт нь хүн, хуулийн этгээдээс захиргааны байгууллагын хууль бус үйл ажиллагааны улмаас зөрчигдсөн, эсхүл зөрчигдөж болзошгүй эрх, хууль ёсны ашиг сонирхлоо хамгаалуулахаар, түүнчлэн нийтийн ашиг сонирхлыг төлөөлөх эрх бүхий этгээд, хуульд заасан бол захиргааны байгууллагаас гаргасан нэхэмжлэлийн дагуу захиргааны хэргийг шүүхэд хянан шийдвэрлэхтэй холбогдсон харилцааг зохицуулахад оршино1 хэмээн хуульчилсан байна. Түүнчлэн, тухайн хуульд хэрэглэсэн дараах нэр томьёог доор дурдсан утгаар ойлгоно: гээд “3.1.9."захиргааны хэргийн шүүхэд нийтийн ашиг сонирхлыг төлөөлөх эрх бүхий этгээд" гэж хуулиар эрх олгогдсон этгээд, энэ хуулийн 18.3-т заасан шаардлага хангасан төрийн бус байгууллагыг,,,” гэж заасан байна. Харин Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 18.3-т “Хуулиар тусгайлан эрх олгогдсоноос бусад нийтийн ашиг сонирхлыг төлөөлөх эрх бүхий этгээд нь хүрээлэн байгаа орчин, хүүхдийн эрх, нийтийн эрүүл мэнд, нийтийн өмчийг хамгаалах асуудлаар шүүхэд нэхэмжлэл гаргах эрхтэй бөгөөд уг этгээд дараах шаардлагыг хангасан байна” гэжээ. Үүнээс харахад, нийтийн ашиг сонирхлыг төлөөлөх эрх бүхий этгээдийн нэхэмжлэл гаргах эрхийн хүрээг зааснаар Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн үзэл баримтлал, захиргааны эрх зүйн онол баримтлалыг үл харгалзан эрх зүйн зохицуулалтын алдаа гаргасан байна. Иймээс эрх зүйн онол, зарчмын хүрээнд шинжлэх ухаанч ага барилаар аль болох цаг алдалгүй засаж залруулах нь Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн зорилт хэрэгжих, нийтийн ашиг сонирхол бүрэн хамгаалагдах бодит нөхцөл бүрдэхээр байна.
нийтийн ашиг сонирхлыг төлөөлөх эрх бүхий этгээд
ЦАГДААГИЙН БАЙГУУЛЛАГЫН ЭМЭГТЭЙ АЛБА ХААГЧДЫН НИЙГМИЙН БАТАЛГААНЫ ЗАРИМ АСУУДАЛ
Товч агуулга: Цагдаагийн алба хаагчийг хууль болон хөдөлмөрийн гэрээнд заагаагүй нөхцөлөөр илүү цагаар ажиллуулсны нэмэгдэл хөлсийг олгох нь бүх цаг үед шийдэгддэггүй, эмзэг асуудал болсоор ирсэн нь үнэн юм. Хөдөлмөрийн тухай хуулийн холбогдох заалтыг хэрэгжүүлснээр цагдаагийн алба хаагчийн цалин, урамшуулал сард тодорхой хувиар нэмэгдэх боломжтой. Энэ нь цагдаагийн алба хаагчдад илүү цагаар ажиллах эдийн засгийн сонирхлыг бий болгож, үүнтэй уялдан ажлын үр бүтээл, чанар дээшлэн, тэдний ар гэр, ахуй амьдралд жаахан ч гэсэн тус дэм өгөх сайн талтай. Гэвч хууль тогтоомжийн хэрэгжилтгүй, царцанги байдлаас шалтгаалан, алба хаагчид болзошгүй эрсдэлийн үед зарцуулах хадгаламж, гэр бүлийн гишүүдийн болон өөрийн эрүүл мэндэд хэрэглэх тодорхой хэмжээний хуримтлал үүсгэх боломжгүй байх зэрэг эдийн засгаас хамааралтай асуудлууд шилээ даран үүсэх сөрөг талтай болохыг анхааран үзэж, судлахыг зорилоо.
МОНГОЛ УЛСАД ҮЙЛДЭГДЭЖ БУЙ ГЭМТ ХЭРГИЙН БҮТЦЭД ЭЗЛЭХ ХУВИЙН ЖИН ӨНДӨР ЗАРИМ ГЭМТ ХЭРГИЙГ ЭРҮҮГИЙН ХУУЛИЙН ШИНЭЧИЛСЭН НАЙРУУЛГЫН ТӨСӨЛД ТУСГАСАН БАЙДАЛ (ХАРЬЦУУЛСАН СУДАЛГАА)
Интернетийн хэрэглээ өсөхийн хэрээр хүн төрөлхтний харилцаа илүү ойр болжээ. World Wide Web нь нийтлэг, өргөн уудам орон зайг хамардаг хэдий ч цахим ертөнц хэмээх нэг хэсэгхэн газарт хэрэглэгчид бие биетэйгээ улам бүр ойртон харилцаж байгаа нь үүний нэг онцлогюм.Харин цахим ертөнцөд хэтэрхий олон цагийг өнгөрүүлж байгаа хүмүүсийн хувьд энэ нь цахим гэмт хэрэг гарах томоохон асуудал араасаа дагуулж байна. Хууль сахиулах байгууллагууд энэ хэрэгтэй тэмцэхээр хичнээн ажиллаж байгаа ч энэ хэрэг тасралтгүй өссөөр олон хүн хортой программ хангамж, оюуны өмчийн хулгай, хувь хүний мэдээллийн хулгай, хакер зэрэгт өртсөөр л байгаа