Хил судлал онол, арга зүйн улирал тутмын сэтгүүл нь 1998 оноос тасралтгүй 99 дугаар эрхлэн гаргаж байна. Тус сэтгүүл нь үндэсний аюулгүй байдлыг хангах, улсын хил хамгаалалтыг шинжлэх ухааны үндэслэлтэй зохион байгуулж, удирдах үйл ажиллагаанд эрдмийн хувь нэмрээ оруулж байгаа эрдэмтэн, судлаач, багш, суралцагчдын эрдэм шинжилгээний өгүүлэл, судалгааны үр дүн, тойм, бүтээлийн шүүмж, шинжлэх ухааны тайлбар, эх сурвалж, орчуулгын бүтээлийг хэвлэн нийтэлж, олон нийтэд хүргэдэг. Сэтгүүлийг Хил хамгаалах ерөнхий газар, хилийн цэргийн анги, салбаруудад түгээж, өдгөө хилчдийн ширээний ном болгон ашиглаж байна.
Copyright (c) 2025 Хил судлал https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0
ХҮНДЭТ ЧЕКИСТ, БЭЛТГЭЛ ДЭД ХУРАНДАА ШАГДАРЫН БӨНЖИН
Ш.Бөнжин Говь-Алтай аймгийн дунд сургуульд багшилж байгаад 1945 оны 6 дугаар сард цэргийн албанд татагдан ДЯЯ-ны харьяа Цэргийн нэгдсэн төв сургууль хуваарилагдан нэг жил сураад офицер болж, хэл бичгийн багш хийжээ. Уг сургууль нь 1951 оны 8 дугаар сард татан буугдахад газрын штабт томилогдон ажиллажээ.
НОЙРНЫ ДУТАГДАЛ БА СЭТГЭЦИЙН ЭРҮҮЛ МЭНД /эссэ/
“Хүн бол биологийн болон нийгмийн амьтан” хэмээн эртний Грекийн гүн ухаантан Аристотель номлосон байдаг. Хотжилт, даяаршилтын нөлөөгөөр хүн төрөлхтөн биологийн амьтан төрлөөсөө улам холдож, нийгмийн хэрэгцээг нэн тэргүүнд тавьдаг болсон.
АХЛАГЧ БҮРЭЛДЭХҮҮНИЙ ГЭР БҮЛ, НИЙГМИЙН ХАМГААЛЛЫН ТУЛГАМДСАН АСУУДАЛ БА ШИЙДЭЛ
Монгол Улсын Ерөнхийлөгч, Зэвсэгт хүчний ерөнхий командлагчийн ивээл дор зохион байгуулсан “Ахлагчийн алба- Өнөө ба ирээдүй” сэдэвт эрдэм шинжилгээний хурлын шилдэг судалгааны ажил
МОНГОЛ УЛСЫН ҮНДЭСНИЙ АЮУЛГҮЙ БАЙДАЛД НӨЛӨӨЛӨХ ГАМШГИЙН ЭРСДЭЛТ ХҮЧИН ЗҮЙЛС
Үндэсний аюулгүй байдал нь улс орны тусгаар тогтнол, газар нутгийн бүрэн бүтэн байдал, иргэдийн амьдралын чанар, нийгмийн тогтвортой байдлыг хангахад чиглэсэн. Гэвч байгалийн гамшиг, хүний үйл ажиллагаанаас үүдэлтэй осол, эдийн засаг, нийгмийн хямрал зэрэг эрсдэлт хүчин зүйлс нь үндэсний аюулгүй байдлыг хангахад ноцтой саад учруулдаг. Үндэсний аюулгүй байдалд нөлөөлж болох гамшгийн эрсдэлт хүчин зүйлсийг нарийвчлан авч үзэж, тэдгээрийн уршгийг бууруулах арга замыг ирмэлхийллээ.
МОНГОЛ ОРНЫ ХИЛ ОРЧМЫН НУТАГ ДЭВСГЭРИЙН БАЙГАЛ НИЙГЭМ ЭДИЙН ЗАСГИЙН ӨНӨӨГИЙН ТӨЛӨВ БАЙДЛЫГ ТАНДАХ СУДАЛГАА”– НЫ АЖЛЫН ГОЛ АГУУЛГА
“Монгол орны хил орчмын нутаг дэвсгэрийн Байгал-нийгэм эдийн засгийн өнөөгийн төлөв байдлыг тандах судалгаа”–ны ажлын гол агуулга, ач холбогдол нь Монгол орны байгаль орчны тэгш бус байдлыг /хил орчмын газар нутаг, тэр тусмаа Баян-Өлгий аймгийн хилийн Алтай, Цэнгэл, Ногооннуур, Цагааннуур сумдын жишээн дээр/ тодорхойлох, зарим шалгуур үзүүлэлтийг хүн амын суурьшил, нутагшилтын хүчин зүйлтэй холбон судалсан гэж ойлгож болно.
ГАДААД ЗАРИМ ОРНУУДЫН УЛСЫН ХИЛ ХАМГААЛАЛТАД ТЕХНИК ТЕХНОЛОГИЙН ДЭВШИЛ АШИГЛАЖ БАЙГАА ТУРШЛАГА
Товч агуулга: Дэлхий ертөнц, хүн төрөлхтөн том өөрчлөлтийн өмнө тулж ирээд байгааг олон улсын томоохон чуулган дээр хэлэлцэж, улс төрчид, эдийн засагчид, эрдэмтэн судлаачид ярьж, бичиж байна. Аж үйлдвэрийн IV хувьсгал нь өнөөдөр хамгийн их яригдаж байгаа сэдэв хэдий ч энэ чухам юу юм бэ гэдгийг би хүүдээ ч тайлбарлаж чадахгүй байна гэж уг хувьсгалын тэргүүн эгнээнд явж байгаа Германы “Audi” компанийн үйлдвэрлэл эрхэлсэн захирал бичсэнийг энд бас дурьдах хэрэгтэй байх. Аж үйлдвэрийн I хувьсгал дэлхийгээр тархахад хэдэн зуун жил шаардагдсан бол II хувьсгалд зуу орчим жил, харин III хувьсгалд ердөө хэдэн арван жил шаардагдсан байдаг. Ингээд бодохоор IV хувьсгалын үр нөлөөг монголчууд тун удахгүй өөрсдийн амьдрал дээр мэдэрч эхлэх болов уу. Тэгэх тусмаа энэ хувьсгал өнөөдөр хөгжингүй орнуудад нэгэнт эхэлчхээд байна. Зөвхөн роботууд ажилладаг үйлдвэрүүд олноороо бий болж, “Тесла” нэртэй ухаалаг автомашин гараад ирлээ. Зарим орны төр, засаг энэхүү хувьсгалд ихээхэн анхаарч байна. Бүр зөвхөн энэ асуудлыг хариуцсан сайдын тусгай орон тоо бий болгосон байх юм. Тэгвэл энэхүү техник, технологийн дэвшил нь цэрэг, батлан хамгаалах, аюулгүй байдлын салбарт нэвтэрч, цэргийн урлаг, тактикт тодорхой өөрчлөлтүүд орж байна. Энэхүү өөрчлөлтийн талаар судаллаа.
ХИЛИЙН АЮУЛГҮЙ БАЙДАЛД ШИЛЭН КАБЕЛИЙН ДОХИОЛЛЫН СИСТЕМИЙН ҮЗҮҮЛЭХ НӨЛӨӨЛӨЛ
Товч агуулга: Аж үйлдвэрийн 4 дүгээр хувьсгалын өнөө үед нийгмийн бүх л салбар технологийн хөгжлийн шуурганд автаж өдөр болгон шинэ технологийг эзэмших, ашиглах, сурах шаардлага урган гарч байна. Энэхүү давалгаанд нийгмийн бүх салбар, тэр дундаа улсын аюулгүй байдлыг хангах чиг үүрэг бүхий салбаруудад өдрөөс өдөрт шинэлэг технологитой танилцах, тэдгээрийг эзэмшин өөрийн хил хамгаалалт, газар орны онцлог, цаг уурын нөхцөлд тохируулан нутагшуулан ашиглах сорил тулгарч байна. Сүүлийн жилүүдэд шилэн кабелийн дохиоллын систем нь хилийн бүсэд хууль бус үйлдэл, нэвтрэлтийг илрүүлэх, хилийн болон хил орчмын дэглэмийн зөрчлөөс урьдчилан сэргийлэх үр дүнтэй арга хэрэгсэл болж байна. Энэхүү судалгааны ажлын зорилго нь шилэн кабелийн дохиоллын системийн технологийн үндэс, түүний хилийн аюулгүй байдлыг хангахад үзүүлэх нөлөөг тодорхойлох явдал юм.
ХИЛИЙН АЮУЛГҮЙ БАЙДАЛД ЭРХ ЗҮЙН ТОГТОЛЦОО, ИРГЭД, БАЙГУУЛЛАГЫН ОРОЛЦООНЫ ЗАРИМ АСУУДЛУУД
Товч агуулга: Манай улс нь өргөн уудам нутагтай, олон мянган километр урт хилтэй боловч хүн ам цөөн, эдийн засаг сул байгаа нь хилийн аюулгүй байдалд хамгийн сөрөг нөлөөлөл үзүүлж байгаа хүчин зүйл юм. Хил, хязгаар нутаг, түүний хамгаалалтын асуудал чухал байр эзлэхийн дээр хилийн асуудлууд нь улс орнуудын дотоодын хууль дүрмийн хүрээнээс халин гарч олон улсын шинж чанартай болж, олон улсын эрх зүйгээр зохицуулагдах зайлшгүй шаардлага бий болж байна. Үндэсний аюулгүй байдлыг хангах бодлогын салшгүй хэсэг нь Монгол Улсын төрөөс хилийн талаар баримтлах бодлого мөн бөгөөд "Улсын хилийн халдашгүй дархан байдал, хил орчмын нутаг дэвсгэрийн аюулгүй байдлыг хангах чиглэлээр нэгдмэл тогтолцоог бүрдүүлэх, байгууллага, иргэдийн үйл ажиллагааг уялдуулан зохицуулах, хилийн талаар баримтлах бодлогын хэрэгжилтийг хангах асуудлыг Засгийн газар хариуцна", “байгууллага, иргэдийн үйл ажиллагааг уялдуулан зохицуулах замаар улсын хилийн халдашгүй дархан байдал, хил орчмын нутаг дэвсгэрийн аюулгүй байдлыг хангахад чиглэгдэнэ" гэж заасан ч, нэгдмэл тогтолцоо гэж юу болох, түүнийг яаж бүрдүүлэх, байгууллага, иргэдийн үйл ажиллагааг хэрхэн уялдуулан зохицуулах талаар бүрхэг тусгагдсан, бусад хууль эрх зүйн актуудад бүрэн тусгалаа олоогүй байна.
хил хамгаалалтад ард иргэд, орон нутгийн засаг захиргааг татан оролцуулах
НОХОЙГ АЛБАНД АШИГЛАХ АСУУДАЛ БА ТУРШЛАГА
Товч утга: Энэхүү илтгэлд хууль сахиулах байгууллагууд хуулиар хүлээсэн чиг үүргээ амжилттай хэрэгжүүлэхийн тулд албаны нохойг тусгай хөтөлбөрөөр сургаж бэлтгэн албанд ашиглах асуудал ба туршлагын судлан авч үзсэн.
ПРОФАЙЛИНГ, ТҮҮНИЙГ ШАЛГАН НЭВТРҮҮЛЭХ АЛБАНД БҮТЭЭЛЧЭЭР ХЭРЭГЖҮҮЛЭХ НЬ
Хүн төрөлхтөн үүссэн цагаасаа эхлэн өнөөг хүртэл худлыг илчилж, үнэнийг тогтоохыг байнга эрэлхийлж ирсэн. Нийгмийн хөгжлийн явцад, худал болон үнэнийг тогтоох арга, аргачлал боловсронгуй болсоор өнөөдөр энэ чиглэлд шинжлэх ухаан, техник технологийн дэвшлийг түлхүү ашиглах болсон.
ХОЛБОО, МЭДЭЭЛЛИЙН ТЕХНОЛОГИЙН ХӨГЖИЛ БА БАЙГУУЛЛАГЫН УДИРДЛАГЫН МЕНЕЖМЕНТ
Хураангуй: Монгол Улсын харилцаа холбоо, мэдээллийн технологийн салбарын төрийн бодлого боловсруулагч, зохицуулагч, оролцогч бүх талуудын хөгжлийн хүрсэн түвшин, үндсэн статистик үзүүлэлт, индикаторыг судлан дүн шинжилгээ хийж, ХХБ-ын холбоо, мэдээллийн технологи, кибер аюулгүй байдлын чиглэлийн хөгжлийн чиг хандлагыг харгалзан байгууллагын цаашид баримтлах хөгжлийн бодлого, төлөвлөлт, зорилтоо шинэчлэн тодорхойлно.
ХХБ-ын холбоо, мэдээллийн технологийн системийн удирдлага зохион байгуулалт
Хураангуй: Бидний амьдарч буй өнөө үеийг мэдлэгийн тухайлбал, техникийн мэдлэгийн хувьсгалын үе гэж товчоор тодорхойлж болно. Мэдлэгийн хувьсгалын өнөө үед мэдлэг нь орлогын эх үүсвэр болж байгаа бөгөөд хөгжингүй орнуудын хувьд хөгжлийг тодорхойлох гол хүчин зүйлүүдийн нэг бөгөөд шинжлэх ухааны бүх талын мэдлэгийг бүтээгдэхүүн, үйлчилгээ, мэдээллийг үйлдвэрлэх, хуваарилах, хэрэглэх зорилгоор ашигладаг технологийн хөгжлийн үндэс болж байна. Техник, технологийн философийг Цэргийн холбоо, мэдээллийн системийн онолын үндэстэй судалж, улсын хил хамгаалалтын удирдлага, холбоо зохион байгуулалт, техник технологийн ашиглалтад анхаарах асуудлуудыг товч хөндөж, энэхүү зорилгыг биелүүлэхийн тулд орчин цагт шинээр үүсэж, ашиглагдаж байгаа дэвшилтэт техник хэрэгслийг холбоо, мэдээллийн системд хэрхэн нэвтрүүлж, хослуулан ашиглах санал боловсруулах болно.
Уншигч түмэн олондоо энэ өдрийн мэндийг дэвшүүлье. Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улсын баатраар овоглосон цэргийн гавьяаны одонт төрөлх ангийн маань түүх 90 жилийн ойн арга хэмжээ ахмад үеэ хүндэтгэн хилчин ахмадуудын сэтгэлийн хөг эгшгийг сэргээсэн өргөн дэлгэр сайхан болж өндөрлөлөө. Ингээд төрөлх ангийнхаа үе үеийн ахмад хилчид, азай буурлууд одоо ажиллаж байгаа бие бүрэлдэхүүндээ амьдралын гэгээлэг сайхан бүхийг хүсье.
ХИЛ ХАМГААЛАХ БАЙГУУЛЛАГЫН УДИРДЛАГЫН ХОЛБООНЫ УДИРДЛАГА, ЗОХИОН БАЙГУУЛАЛТЫГ БОЛОВСРОНГУЙ БОЛГОХ НЬ
Хураангуй: Цэргийн холбоо, мэдээллийн системийн онолын үндсийг судалж, өнөөгийн байдалд шинжилгээ хийн, Хил хамгаалах байгууллагын удирдлагын холбоо, мэдээллийн системийг боловсронгуй болгох арга замыг тодорхойлох зорилго тавьж, энэхүү зорилгыг биелүүлэхийн тулд орчин цагт шинээр үүсэж байгаа шаардлагын дагуу эрхзүйн орчин бүрдүүлж, бүтцийн шинэчлэл хийн дэвшилтэт техник хэрэгслээр тоноглогдсон холбоо, мэдээллийн системийг бий болгох шаардлагатай болохыг тухайн нэг сэдэвт судалгааны ажлаар тодорхойлов.
ДЭЛХИЙН УЛС ОРНУУДЫН ХИЛ ХАМГААЛАЛТАД ГАРЧ БУЙ ӨӨРЧЛӨЛТ ШИНЭЧЛЭЛТ ТУРШЛАГА, СУРГАМЖ
Хураангуй: Улсын хил хамгаалалт бол тусгаар тогтнол болон дэлхийн тогтвортой байдлыг хангах чухал салбар бөгөөд шинэ сорилтуудыг даван туулахын тулд байнга өөрчлөгдөн хөгжих шаардлагатай байдаг. Энэхүү эрдэм шинжилгээний өгүүлэл нь улсын хил хамгаалалтын дэлхийн чиг хандлага, инновац, туршлагуудыг судалж, уламжлалт арга барил ба орчин үеийн техник, технологийн дэвшил хоорондын динамик харилцааг төвлөрүүлэн авч үзсэн. Мөн хиймэл оюун ухаан (AI) болон бусад дэвшилтэт техник, технологи улсын хил хамгаалалтыг хэрхэн өөрчилж байгааг онцолж байна. Улсын хил хамгаалалтад нөлөөлж буй ерөнхий хүчин зүйлсийг задлан шинжилж, уламжлалт болон орчин үеийн хандлагын ялгааг харьцуулан инновацын хувьсгалч боломж, холбогдох бэрхшээлүүд болон сургамжуудыг тодорхойлсон.
ХИЛ ХАМГААЛАХ УРЛАГТ ХАНДАХ ОРЧИН ҮЕИЙН ХАНДЛАГА
Хил хамгаалах урлагийг цэргийн урлагийн нэгэн адилаар тодорхойлж байсан үе ч бий, хил судлалын үүднээс арай өөрөөр тодорхойлж байсан ч үе бий. Өнөөдөр шинжлэх ухаан, технологийн дэвшил, хил хамгаалалтын бодлогод гарсан өөрчлөлт хилийн аюулгүй байдалд хандах хандлага зэргээс үндэслэн хил хамгаалах урлагийг илүү өргөн хүрээнд харж, судлах зүйл, хамрах хүрээ, мөн чанарт нэлээд өөрчлөлт орох хандлагатай болсон байна. Үүнтэй холбоотойгоор хил хамгаалах урлагт хандах орчин үеийн хандлагын мөн чанар, хил хамгаалах урлагийн бүрэлдэхүүн хэсэг, ялангуяа хараахан нэгдсэн нэг ойлголтод хүрч чадаагүй байгаа хилийн аюулгүй байдал зэрэг асуудлыг авч үзсэн болно. Хил хамгаалах урлагийн орчин үеийн хандлагыг судлахын тулд хууль, тогтоомж, олон улсын гэрээ, хэлэлцээр зэрэг эх сурвалжид баримт бичгийн шинжилгээ хийж, түүхэн судалгааны арга, харьцуулалт, социологийн судалгааны аргуудыг ашиглав. Энэхүү судалгааны үр дүнд хил хамгаалах урлагийн уламжлалт ойлголт дээр “ухаалаг хил”, “хил орчмын интеграцчилал”, “хил дамнасан гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх” зэрэг цоо шинэ болон тодотгосон ойлголтууд гарч ирж байгаа нь хил хамгаалах урлагийн орчин үеийн хандлагыг тодорхойлох нэг гол үзүүлэлт болж байгааг олж тогтоов.
ХИЛИЙН МЕНЕЖМЕНТИЙН ТУХАЙ ОЙЛГОЛТ, ХИЛИЙН МЕНЕЖМЕНТИЙН БОЛОН ХИЛ ХАМГААЛАХ БАЙГУУЛЛАГЫН ХӨГЖЛИЙН ЧИГ ХАНДЛАГА, ТУЛГАМДСАН АСУУДЛУУД
Агуулга: Менежмент, хилийн менежментийн тухай ойлголт, томьёолол, агуулга, ач холбогдлыг хүргэх болон хилийн менежмент, Монгол Улс дахь хилийн менежментийн хөгжлийн байдал, тулгамдаж буй асуудлуудыг тодорхойлох, үүний үндсэн дээр шийдвэрлэх шийдлийг сонгоход санал, зөвлөмж хүргэх зорилготой.
хилийн /цогц, хамтарсан, цогцолбор, зохицуулалттай/ менежмент
шилжилт хөдөлгөөний бодлого боловсруулах олон улсын төв
С.БАЯРМАГНАЙ: БИ АМЬДРАЛДАА ХОЁР УДАА “НИССЭН” БАС БОЛООГҮЙ ЭЭ, Р.РАВЖИР СУДЛААЧТАЙ АЛМАС ХАЙСАН
116 МЕТР ӨНДӨР ХАДАН ХАВЦЛААС МАШИНТАЙ УНАХДАА 80 МЕТРИЙГ НЬ АГААРТ, ҮЛДСЭНИЙГ НЬ ХАД АСГААР “ТУУЛЖ”, АМЬД ГАРЧЭЭ.
АЛТАЙН ХЯЗГААР ЛУУ, АНГИЙН ОЙ ЗОРЬСОН АЯН ЗАМЫН ТЭМДЭГЛЭЛ - ДУРСАМЖ
Дайчид болгон өөрийн түүхтэй Дурсамж бүр өвөрмөц өнгөтэй
АЖ БОГДЫН ХАРУУЛ - АЛТАЙН ОТРЯДЫН ТҮҮХТ 90 ЖИЛИЙН ОЙД ОН УДААН ДУРСАГДАХ ОЙН ДУРСАМЖ
Монгол Улсын баатар Дүгэрийн Гуулингийн нэрэмжит, Цэргийн гавьяаны одонт Хилийн цэргийн 0214 дүгээр анги байгуулагдсаны түүхт 90 жилийн ойн баярын арга хэмжээ 2023 оны 09 дүгээр сарын 09-10-ны өдрүүдэд ёслол төгөлдөр болж өндөрлөлөө.
ХИЛИЙН АЮУЛГҮЙ БАЙДЛЫГ ХАНГАХАД УДИРДАХ АЖИЛТНЫ МАНЛАЙЛЛЫН НӨЛӨӨЛЛИЙН СУДАЛГАА
Товч утга: Монгол Улсын төрийн албаны шинэтгэлийн үйл явцад төрийн хүний нөөцийн удирдлагын чиглэлээр баримтлах төрийн бодлого, зорилтыг хэрэгжүүлэх хөтөлбөр, төлөвлөгөөнүүдийг боловсруулан хүний нөөцийн мэдлэгийг дээшлүүлэх, ур чадварт сургах, хандлагыг төлөвшүүлэх хүрээнд олон ажлыг хэрэгжүүлж ирсэн байна. Хил хамгаалах байгууллагын удирдах ажилтны манлайллын асуудлыг авч үзэхээс өмнө төрийн албаны манлайллыг төрийн бодлогын баримт бичгүүдэд хэрхэн тодорхойлж, хэрэгжүүлж ирсэн байдлыг судлах нь зүйтэй хэмээн үзлээ. Монгол Улсын хувьд 1999 оноос эхлэн төрийн албан хаагчдын мэдлэг, ур чадвар, хандлага, түүн дотроо манлайллын асуудалд бодлогын түвшинд анхаарал хандуулж ирсэн.
ХИЛЧДИЙН НИЙГМИЙН БАТАЛГАА, АЖИЛЛАХ НӨХЦӨЛИЙГ САЙЖРУУЛАХ ЗАМААР ХИЛ ХАМГААЛАЛТЫН ҮР ДҮНГ ДЭЭШЛҮҮЛЭХ АРГА ЗАМ
Товч агуулга: "Хилчдийн нийгмийн баталгаа, ажиллах нөхцөлийг сайжруулах замаар тэдний сэтгэл ханамж, урам зоригийг нэмэгдүүлж, хилийн хамгаалалтын үр ашгийг дээшлүүлэх арга замыг судалсан."
ХИЛ ХАМГААЛАХ БАЙГУУЛЛАГЫН АЛБА ХААГЧ НЭГ БҮРИЙН ТУСГАЙ ХЭРЭГСЭЛ ХЭРЭГЛЭХ ЭРХ ЗҮЙН ЗОХИЦУУЛАЛТАД ХИЙСЭН ДҮН ШИНЖИЛГЭЭ
Товч агуулга: Хил хамгаалах байгууллагын алба хаагчид хуулиар хүлээсэн чиг үүргийг биелүүлэхдээ холбогдох хууль тогтоомжид заасан үндэслэлийн дагуу нэг бүрийн тусгай хэрэгсэл хэрэглэх эрхийг дотоодын хууль тогтоомжоор олгосон байна. Энэхүү хууль тогтоомжид тусгагдсан нэг бүрийн тусгай хэрэгсэл хэрэглэх үйл ажиллагаатай холбоотой харилцааг зохицуулсан хэм хэмжээг өөр хооронд болон нь төрийн тусгайлсан чиг үүрэг бүхий зарим байгууллагын холбогдох эрх зүйн актад тусгасан хэм хэмжээтэй харьцуулан зүйн эрх зүйн зохицуулалтад байгаа онол, практикийн зөрчилтэй тулгамдаж буй асуудлыг олж, тодорхойлохыг зорьж, түүнийг шийдвэрлэх саналыг боловсруулсан.
РОЛЬ ИНЖЕНЕРНЫХ ЗАГРАЖДЕНИЙ В ОБЕСПЕЧЕНИИ БЕЗОПАСНОСТИ ГОСУДАРСТВЕННОЙ ГРАНИЦЫ
Инженерными заграждениями называются инженерные средства, сооружения и разрушения, создаваемые на местности с целью: затруднения продвижения и маневра нарушителей государственной границы; обеспечения пограничным нарядам, резервам пограничных подразделений и частей благоприятных условий для их блокирования и задержания /уничтожения/; ограничения воздействия животных и людей на сигнализационные и контролирующие средства. Инженерны заграждения играют важную и иногда решающую роль при поиске и задержании нарушителей государственной границы.
ПРОФАЙЛИНГ, ТҮҮНИЙГ ШАЛГАН НЭВТРҮҮЛЭХ АЛБАНД ХЭРЭГЖҮҮЛЭХ НЬ
Товч агуулга: Хүн төрөлхтөн үүссэн цагаасаа эхлэн өнөөдрийг хүртэл худлыг илчилж, үнэнийг тогтоохыг байнга эрэлхийлж ирсэн билээ. Нийгмийн хөгжлийн явцад худал, үнэнийг тогтоох арга барил улам боловсронгуй болж, өнөө үед шинжлэх ухаан, техник технологийн дэвшлийг түлхүү ашиглах болсон. Профайлинг (англ. profile — "хувийн мэдээллийн тойм") гэдэг нь хүний биеэ авч яваа байдал, гадаад төрх, зан авирын онцлог шинжүүдийг ажиглан тухайн хүний сэтгэл зүйн төлөв байдал болон хандлагыг тодорхойлох арга юм. Энэ аргыг товчхондоо “хүнийг унших арга” гэж ойлгож болно. Тухайн хүний зан чанар, үзэл бодол, хэрэгцээ, хандлага зэргийг богино хугацаанд тодорхойлох, дотоод мэдээллийг нь илрүүлэх боломж олгодог. Анх гэмт хэргийн халуун мөрөөр үл танигдах этгээдийн сэтгэл зүйн хөргийг гаргахад ашиглагдаж байсан бөгөөд үүнийг 1888 онд Английн мэс засалч Томас Бонд зууны гэмт хэрэгтэн Жэк Потрошителийг илрүүлэх оролдлогоор эхэлсэн гэж үздэг. Профайлингийн онол, арга зүйн суурийг П. Экман, В. Фризен, К.Шерер, М. Цукерман, Б. ДеПаул, В. А. Лабунская, О. Фрайя нарын судалгаа бүтээлүүд бүрдүүлдэг.
УЛСЫН ХИЛИЙН АЮУЛГҮЙ БАЙДЛЫГ ХАНГАХАД ҮНДЭСНИЙ АЮУЛГҮЙ БАЙДЛЫГ ХАНГАХ ТУСГАЙЛСАН ЧИГ ҮҮРЭГ БҮХИЙ БАЙГУУЛЛАГУУДЫН ГҮЙЦЭТГЭХ ҮҮРЭГ
Агуулга: Хилийн аюулгүй байдлыг хангахад үндэсний аюулгүй байдлыг хангах тусгайлсан чиг үүрэг бүхий байгууллагуудын гүйцэтгэх үүрэг, тэдний оролцоо, хамтын ажиллагаа Улсын хилийн аюулгүй байдлыг хангахад үндэсний аюулгүй байдлыг хангах тусгайлсан чиг үүрэг бүхий байгууллагуудын гүйцэтгэх үүрэг.
үндэсний аюулгүй байдлыг хангах тусгайлсан чиг үүрэг бүхий байгууллага
ХИЛ ХАМГААЛАХ БАЙГУУЛЛАГЫН ШИНЭ АВТОМАШИНУУДЫН АШИГЛАЛТ, ЗАСВАР ҮЙЛЧИЛГЭЭНИЙ АСУУДАЛ БА ШИЙДЭЛ
Товч агуулга: Энэхүү судалгааны ажил нь хил хамгаалах байгууллагын шинэ автомашинуудын ашиглалтыг сайжруулахад тулгарч буй асуудлуудыг тодорхойлж, тэдгээрийг шийдвэрлэх арга замуудыг судалсан. Шинээр нийлүүлсэн автомашинуудын ашиглалт, засвар үйлчилгээний үйл явцад тусгай зориулалтын засварын төвүүдийн хомсдол, мэргэжлийн засварчдын дутагдал, сэлбэгийн өндөр өртөг, жолооч нарын ур чадварын дутагдал зэрэг олон хүндрэлүүд бий. Судалгааны явцад техникийн хангалт (Цаашид ТХ гэнэ.)-ын зохион байгуулалтын дутагдал, шатахууны чанар, засвар үйлчилгээний тогтмол хяналтгүй байдал, хүндрэлүүдийг олж илрүүлсэн. Үүний үндсэн дээр засвар, ашиглалтын системийг сайжруулах, хүний нөөцийн бэлтгэлийг нэмэгдүүлэх, материаллаг хангамжийг тогтвортой болгох саналуудыг дэвшүүлсэн. Шийдлийн модны аргачлалаар шийдлүүдийг боловсруулж, байлдааны бэлэн байдлыг сайжруулах зорилгоор эдгээр асуудлыг шийдвэрлэх санал боловсруулсан.
УЛСЫН ХИЛ ХАМГААЛАЛТАД НИСГЭГЧГҮЙ НИСЭХ ХЭРЭГСЭЛ (ДРОН)-ИЙГ АШИГЛАХ, ОЛОН УЛСЫН ТУРШЛАГА
Товч агуулга: Улсын хил хамгаалалтад шинэ үеийн дэвшилтэт техник, технологи, нисэх онгоц, нисдэг тэрэг, дохиолол, хяналт, нисгэгчгүй нисэх хэрэгсэл (дрон)-ийг өргөн ашиглаж, хил хамгаалалтыг зохион байгуулснаар хилийн асуудлаар байгуулсан олон улсын гэрээг хэрэгжүүлэх, хилийн болон хил орчмын дэглэмийг сахиулах, хилийн эрэл, тусгай ажиллагааг богино хугацаанд үр дүнтэй явуулах, хилийн зөрчлийн илрүүлэлт, шийдвэрлэлт нэмэгдүүлэх, зардал хэмнэх боломж бүрдэнэ.
ХИЛЧИН ОФИЦЕРУУДЫН УЯН ХАТАН ЧАНАР БА СЭТГЭЛ ХАНАМЖИЙН ХАМААРАЛ
Товч агуулга: Энэхүү судалгааны зорилго нь Хилийн цэргийн офицер бүрэлдэхүүний уян хатан чанар болон ажлын байрны сэтгэл ханамжийн хоорондын хамаарлыг тодорхойлох явдал байв. Судалгаанд нийт 520 алба хаагч хамрагдсан бөгөөд Connor Davidson Resilience Scale (CDRISC-25), Gallup Q12 асуулгыг ашиглаж, SPSS программаар өгөгдлийг боловсруулсан. Шинжилгээний үр дүнд уян хатан чанар ба ажлын байрны сэтгэл ханамжийн хооронд дунд зэргийн хүчтэй эерэг хамаарал илэрсэн (r= .505, p < .001). Олон хүчин зүйлийн регрессийн шинжилгээгээр уян хатан чанар нь сэтгэл ханамжийг статистикийн хувьд ач холбогдолтойгоор урьдчилан таамаглаж байв (β = .524, p < .001). Бүлгүүдийн ялгааны шинжилгээгээр хүйсийн хувьд хамааралд мэдэгдэхүйц ялгаа илэрсэн бол нас, бүс нутаг, гэр бүлийн байдлын хувьд ялгаа статистикийн хувьд батлагдаагүй. Судалгааны үр дүн нь хил хамгаалах байгууллагын алба хаагчдын сэтгэл зүйн бэлтгэлийг сайжруулах, ажлын орчны бодлогод хувь хүний уян хатан чанарыг харгалзан үзэх шаардлагатайг харуулж байна.